เครื่องหอมไทย มีอะไรบ้าง น้ำอบ น้ำปรุง และเครื่องหอมในวัง

เครื่องหอมไทย คือกลิ่นหอมแบบไทยดั้งเดิม ทั้งสิ่งที่มีกลิ่นหอม เช่น แป้งร่ำ และน้ำอบไทย และสิ่งที่ทำให้มีกลิ่นหอม เช่น กำยาน ชะมดเช็ด และพิมเสน นี่คือความหมายของคำว่า เครื่องหอม ทั้งสองความหมายตามพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน

บทความนี้ตอบคำถามว่า เครื่องหอมไทย มีอะไรบ้าง น้ำอบไทยทำอย่างไร น้ำอบกับน้ำปรุงต่างกันอย่างไร และเครื่องหอมเหล่านี้อยู่ในราชสำนักไทยอย่างไร

Macrame by Nicha ออกแบบและผลิตเครื่องหอมแบบไทยและพวงมาลัยจากผ้าฝ้ายถักมือของเราเอง ในประเทศไทย

เครื่องหอมไทยคืออะไร

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถานให้ความหมายของ เครื่องหอม ไว้สองความหมาย

ความหมายแรกคือ สิ่งต่าง ๆ ที่มีกลิ่นหอม เช่น แป้งร่ำ และน้ำอบไทย

ความหมายที่สองคือ สิ่งที่ทำให้มีกลิ่นหอม เช่น ชะมดเช็ด กำยาน และพิมเสน

เครื่องหอมไทยจึงหมายถึงทั้งกลิ่นหอมที่ปรุงเสร็จแล้ว และวัตถุดิบที่อยู่เบื้องหลัง สารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนระบุว่าคนไทยนิยมใช้ น้ำอบไทย หรือ น้ำปรุง กันโดยทั่วไป

เครื่องหอมไทยแบบดั้งเดิม มีอะไรบ้าง

นี่คือ เครื่องหอมไทยแบบดั้งเดิม ที่สำคัญ ตั้งแต่น้ำหอมแบบไทย ไปจนถึงแป้งหอมและถุงดอกไม้หอม

น้ำอบไทย

น้ำที่อบหรือร่ำด้วยควันเครื่องร่ำหรือ เทียนอบ

มีลักษณะเป็น น้ำใสสีเหลืองอ่อน มีแป้งผสมอยู่เล็กน้อย ทำจากรากไม้ กลิ่นหอมของดอกไม้นานาชนิด กำยาน ชะมดเช็ด และพิมเสน แหล่งข้อมูลด้านมรดกไทยระบุว่าน้ำอบไทยเป็นเครื่องหอมที่สำคัญที่สุด

น้ำปรุง

ราชบัณฑิตยสถานให้ความหมายว่าเป็น น้ำหอมอย่างไทย ที่ทำจากกลิ่นดอกไม้สกัด ผสมน้ำบริสุทธิ์ เจือแอลกอฮอล์และหัวน้ำหอมเล็กน้อย

น้ำปรุงต้องหมัก อย่างน้อย 6 ถึง 12 เดือน ครูผู้สอนการทำเครื่องหอมไทยกล่าวว่า ยิ่งหมักนานยิ่งหอม

แป้งร่ำ

แป้งที่ปรุงด้วยเครื่องหอม ทำจากแป้งหินผสมน้ำอบหรือน้ำปรุง แล้ว บีบลงบนผ้าขาวเป็นกรวยแหลมเล็ก ๆ

ใช้ทาหน้าและใช้หลังอาบน้ำ และนำไปทำเป็นแป้งกระแจะได้ด้วย

สีผึ้ง

ราชบัณฑิตยสถานให้ความหมายว่าเป็น ขี้ผึ้งที่ปรุงแล้วใช้สำหรับสีปาก และยังนำมาผสมกับน้ำอบไทยด้วย

บุหงารำไป

ดอกมะลิ กระดังงา กุหลาบ และดอกไม้อื่น ๆ ที่ปรุงด้วยเครื่องหอม แล้ว บรรจุในถุงผ้าเล็ก ๆ ชื่อนี้มาจากคำภาษามลายู บุหงารำไปทำได้ทั้งแบบสด แบบแห้ง และแบบหมัก

เทียนอบ

เทียนที่มีส่วนผสมของสิ่งที่มีกลิ่นหอม ใช้ควันอบขนมและสิ่งอื่น ๆ และใช้ควันอบน้ำอบไทยได้ด้วย

เครื่องหอมไทยอื่น ๆ

• ดินสอพอง: ผสมกับน้ำอบไทย
• แป้งพวง: แป้งหอมที่ร้อยเป็นพวง
• น้ำดอกไม้สด: น้ำที่ลอยดอกไม้สดให้มีกลิ่นหอม
• ยาดมส้มโอมือ: อยู่ในรายชื่อเครื่องหอมของชาววัง

วิธีทำน้ำอบไทย

ในภาษาไทย ร่ำ แปลว่า ทำให้หอม (ราชบัณฑิตยสถานให้ความหมายว่า อบ) เช่น ร่ำแป้ง หรือร่ำผ้า

น้ำอบคือน้ำที่ อบด้วยควัน จากเทียนอบ หรือจากเครื่องร่ำที่เผาให้เกิดควันหอม

ขั้นตอนการทำน้ำอบไทย

นี่คือวิธีที่นิตยสารด้านมรดกไทยบรรยายไว้

1. ต้มชะลูดและไม้จันทน์หอม จนน้ำเป็นสีเหลืองทอง แล้วพักให้เย็น
2. ผสมแป้งหินกับน้ำมันดอกไม้ ลงในน้ำ
3. โกรก: ตักน้ำขึ้นสูงประมาณหนึ่งศอก แล้วเทกลับลงไปซ้ำ ๆ จนเข้ากัน
4. อบร่ำ: จุด กำยาน น้ำตาลทรายแดง และผิวมะกรูด ในตะคัน ให้ควันหอมอบน้ำ

อีกวิธีในการอบน้ำ

สูตรเก่าจากหนังสือพิมพ์ไทยเริ่มจาก น้ำฝนต้มกับใบเตย

จากนั้นอบด้วยเทียนอบในภาชนะปิด 3 รอบ รอบละ 15 นาที แล้วร่ำบนถ่านในถ้วยดินเผาเล็ก ๆ 5 รอบขึ้นไป รอบละ 5 นาที

ขั้นสุดท้าย นำ ดอกไม้สดที่เก็บในตอนเย็น มาลอยในน้ำ

น้ำอบ กับ น้ำปรุง ต่างกันอย่างไร

คำถามที่คนไทยถามกันบ่อยคือ น้ำอบ กับ น้ำปรุง ต่างกันอย่างไร คำตอบสั้น ๆ คือ น้ำอบอบด้วยควันและมีแป้งผสม ส่วนน้ำปรุงปรุงจากดอกไม้และแอลกอฮอล์ และติดทนนานกว่า

• วิธีทำให้หอม: น้ำอบอบด้วยควันจากเทียนหรือเครื่องร่ำ น้ำปรุงปรุงจากกลิ่นดอกไม้สกัด
• ส่วนผสม: น้ำอบมีน้ำและแป้งเล็กน้อย น้ำปรุงมีน้ำบริสุทธิ์ แอลกอฮอล์ และหัวน้ำหอมเล็กน้อย
• ความหอม: น้ำอบหอมบาง ๆ ติดทนน้อย น้ำปรุงติดทน ประมาณ 6 ชั่วโมง
• เวลา: น้ำปรุงหมักอย่างน้อย 6 ถึง 12 เดือน

เมื่อเทียบกับน้ำหอมสมัยใหม่ น้ำอบไทยใช้ วัตถุดิบจากธรรมชาติและการอบควัน ส่วนน้ำหอมสมัยใหม่ใช้หัวน้ำหอมสังเคราะห์

ดอกไม้และวัตถุดิบของเครื่องหอมไทย

ดอกไม้

สารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนระบุ มะลิ กุหลาบ และกระดังงา เป็นไม้ดอกหอมของไทย

สำหรับน้ำปรุง ครูผู้สอนการทำเครื่องหอมไทยใช้ดอกโมก จำปี จำปา พิกุล และพุด เพิ่มเติม

ไม้หอม ยางหอม และสารตรึงกลิ่น

• กำยาน: ยางหอมจากเปลือกต้นกำยาน ใช้เผาให้เกิดควันอบ
• ชะมดเช็ด: ใช้ตรึงกลิ่นให้ติดทน
• พิมเสน: หนึ่งในวัตถุดิบที่ให้กลิ่นหอมแก่น้ำอบไทย
• ไม้จันทน์หอม และ ชะลูด: ต้มเป็นน้ำพื้น
• ผิวมะกรูด และ ใบเตย: ใช้ในควันอบและในน้ำพื้น

เครื่องหอมไทยในวัง

น้ำอบปรากฏในวรรณคดี ขุนช้างขุนแผน ตอนที่ขุนช้างใช้น้ำอบประพรมเนื้อตัว แสดงว่าน้ำอบเป็นที่รู้จักตั้งแต่ สมัยอยุธยา แต่ไม่มีหลักฐานระบุช่วงเวลาที่เริ่มต้นแน่ชัด

ในวังหลวงมีตำแหน่ง พนักงานพระสุคนธ์ ดูแลโดยเจ้านายฝ่ายใน

เจ้านายใช้น้ำอบมาตั้งแต่สมัย รัชกาลที่ 2 และในสมัย พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) น้ำอบ น้ำปรุง แป้งร่ำ เทียนอบ และบุหงารำไป เป็นเครื่องหอมชั้นสูงที่ใช้ในวัง

ในรัชกาลนั้น แต่ละพระตำหนักแข่งกันปรุงน้ำอบใช้เอง สาวชาววังแต่ละตำหนักต่างปรุงเครื่องหอมขึ้นใช้อย่างพิถีพิถัน

เครื่องหอมไทยใช้ในโอกาสไหน

• สงกรานต์: ใช้น้ำอบใน พิธีรดน้ำดำหัว ผู้ใหญ่
• สรงน้ำพระ: ใช้น้ำอบสรงน้ำพระพุทธรูป
• ไหว้ผู้ใหญ่: เป็นการ แสดงความเคารพ ต่อผู้ใหญ่
• หลังอาบน้ำ: ประพรมตัวให้เย็นสบายในหน้าร้อน หรือใช้แทนน้ำหอม
• อบผ้า: ใช้ทำให้ผ้ามีกลิ่นหอม

ข้อควรระวัง: เก็บน้ำอบไทยให้พ้นมือเด็กเล็ก เพราะเด็กอาจนำไปดื่ม

เครื่องหอมแบบไทยที่คุณเลือกกลิ่นเอง: มาลัยหอมสองแบบของเรา

ในวัง แต่ละตำหนักปรุงกลิ่นหอมของตัวเอง

เครื่องหอมแบบไทยสองชิ้นของเราก็ใช้แนวคิดเดียวกัน ผู้รับเป็นคนเติมน้ำมันหอมระเหยกลิ่นที่ตัวเองรัก เพราะมีเพียงเขาเท่านั้นที่รู้ว่ากลิ่นไหนดีที่สุดสำหรับตัวเอง และนั่นคือสิ่งที่ทำให้ของขวัญชิ้นนี้ใกล้ชิดอย่างแท้จริง

Baan Bua บ้านบัว

Baan Bua แปลว่า บ้านบัว มีรูปทรงใบบัว มีปลาห้อยอยู่ใต้กรอบสีทอง ปลาแต่ละตัวแทนสมาชิกแต่ละคนในครอบครัว สีทองแทนความเจริญรุ่งเรือง เป็นคำอวยพรให้ครอบครัวได้รับความคุ้มครอง

ทำจาก ผ้าฝ้าย หิน และทองเหลือง พร้อมกล่องไม้ รับสลักข้อความตามสั่ง มีสามแบบ ได้แก่ Thai - Gold, White - Gold และ Off-White ราคา 3,000 บาท สั่งจองล่วงหน้าเท่านั้น ใช้เวลาผลิต 10 ถึง 20 วันทำการ

วิธีใช้ พรมน้ำมันหอมระเหยลงบนหิน และเติมใหม่เมื่อกลิ่นจาง โดยทั่วไปทุกสองสามวัน น้ำมันหอมระเหยอาจทิ้งคราบบนผ้าได้ จึงควรหยดลงบนหินเท่านั้น

Baan Bua ยังเป็นไอเดียแรกในบทความ ของขวัญขึ้นบ้านใหม่ความหมายดี ของเรา เป็นคำอวยพรสำหรับบ้านหลังใหม่

Malai Glin Rak ความอบอุ่นใกล้ชิด ไม่ว่าคุณอยู่ที่ไหน

Malai Glin Rak คือพวงมาลัยผ้าฝ้ายขนาดเล็ก ขนาด 3 x 6 นิ้ว สื่อถึงความอบอุ่นใกล้ชิด ไม่ว่าคุณอยู่ที่ไหน

มีให้เลือก 8 สี แต่ละสีมีความหมายในตัวเอง ได้แก่ ฟ้า ความสง่างาม ชมพู ความอ่อนโยน เขียว การเติบโต เบจ ความมั่นคง น้ำเงิน ความภักดี แดง พลังชีวิต ทอง ความรุ่งเรือง และเงิน ความบริสุทธิ์

แขวนในรถ แขวนที่ประตู หรือวางไว้ที่โต๊ะทำงาน แล้วเติมน้ำมันหอมระเหยกลิ่นที่คุณรัก ราคา 499 บาท พร้อมกล่องของขวัญไม้ รับสั่งทำโดยไม่มีขั้นต่ำ

คำถามที่พบบ่อย

เครื่องหอมไทย มีอะไรบ้าง

เครื่องหอมไทยที่สำคัญ ได้แก่ น้ำอบไทย น้ำปรุง แป้งร่ำ สีผึ้ง บุหงารำไป และเทียนอบ รวมถึงดินสอพอง แป้งพวง และน้ำดอกไม้สด

น้ำอบกับน้ำปรุงต่างกันอย่างไร

น้ำอบคือน้ำที่อบด้วยควัน มีแป้งผสมเล็กน้อย กลิ่นหอมบาง ๆ ติดทนน้อย ส่วนน้ำปรุงปรุงจากกลิ่นดอกไม้สกัด น้ำ และแอลกอฮอล์เล็กน้อย หมัก 6 ถึง 12 เดือน และติดทนประมาณ 6 ชั่วโมง

น้ำอบไทยทำจากอะไร

รากไม้ กลิ่นหอมของดอกไม้นานาชนิด กำยาน ชะมดเช็ด และพิมเสน ผู้ทำจะต้มชะลูดและไม้จันทน์หอม ผสมแป้งหินและน้ำมันดอกไม้ แล้วอบน้ำด้วยควันกำยาน น้ำตาลทรายแดง และผิวมะกรูด

น้ำอบไทยทาตัวได้ไหม

ได้ ใช้ประพรมตัวหลังอาบน้ำ ช่วยให้ผิวเย็นสบายในหน้าร้อน และใช้แทนน้ำหอมได้ ควรเก็บให้พ้นมือเด็กเล็ก เพราะเด็กอาจนำไปดื่ม

น้ำปรุงหมักนานแค่ไหน

อย่างน้อย 6 ถึง 12 เดือน ครูผู้สอนการทำเครื่องหอมไทยกล่าวว่า ยิ่งหมักนานยิ่งหอม