ของฝากจากไทยที่ผลิตในไทยจริง และดูอย่างไรว่าเป็นของแท้
ของที่ขายให้ชาวต่างชาติในชื่องานหัตถกรรมไทย ส่วนใหญ่ไม่ได้ผลิตในประเทศไทย และอีกไม่น้อยก็ไม่ได้ทำด้วยมือ
นี่ไม่ใช่การเดา เดือนกุมภาพันธ์ 2567 กระทรวงพาณิชย์สั่งให้ศุลกากรสกัดกางเกงลายช้างที่ผลิตในจีน ซึ่งเป็นของฝากไทยที่คนจำได้มากที่สุด ของนำเข้าจากจีนขายอยู่ราว 30 บาท ส่วนของที่ผลิตในไทยแพงกว่าประมาณสิบเท่า
และการติดฉลากปลอมนี้ทำกันในระดับอุตสาหกรรม ในช่วงสิบเดือนจนถึงกรกฎาคม 2569 เฉพาะที่แหลมฉบังแห่งเดียว ศุลกากรดำเนินคดีเรื่องแหล่งกำเนิดเท็จ 41 คดี ครอบคลุมสินค้ากว่า 8.8 ล้านชิ้น มูลค่า 426 ล้านบาท คดีที่เป็นข่าวมากที่สุด ประกาศเมื่อวันที่ 20 กรกฎาคม 2569 คือสินค้าจากจีนมูลค่ากว่า 100 ล้านบาทที่ประทับว่า "Made in Thailand" ซึ่งเป็นบุหรี่และใบมีดคัตเตอร์ ไม่ใช่งานคราฟต์ และนั่นแหละคือประเด็น เพราะการทำแบบนี้ไม่ได้จำกัดอยู่ที่สินค้าประเภทใดประเภทหนึ่ง เส้นทางก็มีบันทึกไว้ชัดเจน ผลิตในจีน ขนทางบกผ่านลาวและกัมพูชา เก็บไว้ในคลังแถวตลาดโรงเกลือ จังหวัดสระแก้ว แล้วกระจายไปตามแผงและร้านค้าทั่วประเทศ
บทความนี้คือคู่มือว่าจะซื้อของแท้ได้ที่ไหน ราคาเท่าไหร่ และตรวจสอบอย่างไร เราออกแบบและผลิตเอง ด้วยผ้าฝ้าย ที่เชียงราย และโรงแรมตั้งแต่ Aman Nai Lert จนถึง The Athenee ใช้ชิ้นงานของเราเป็นของฝากให้แขก เราจึงไม่ได้เป็นกลาง แต่เราก็ยังใส่ทุกเจ้าที่ควรรู้จักไว้ในนี้ รวมถึงร้านที่ราคาถูกกว่าเรา เพราะทุกข้อมูลในบทความนี้คุณตรวจสอบได้
ดูอย่างไรว่าของชิ้นนี้ผลิตในไทยจริง
เริ่มที่ตรงนี้ก่อน เพราะมันเปลี่ยนวิธีที่คุณจะเดินเข้าไปในทุกร้านด้านล่าง
ช่องว่างราคาคือสัญญาณที่ชัดที่สุด
กลับไปที่กางเกงช้าง ของนำเข้าจากจีนขายราว 30 บาท ของที่ผลิตในไทยแพงกว่าราวสิบเท่า ผู้ผลิตไทยรายหนึ่งออกมาบอกว่าการสั่งห้ามนั้นเข้าใจผิด เรื่องนี้จึงไม่ได้ขาวดำ แต่ส่วนที่ใช้ได้จริงคืออัตราส่วนราคา
ลองเอาไปใช้ ปลอกหมอนปักมืออาข่าจากร้านแฟร์เทรดอยู่ที่ 520 บาท ผ้าพันคอทอของดอยตุงเริ่มที่ 1,690 บาท ขึ้นไป เมื่อคุณเห็นของหน้าตาเหมือนกันที่ไนท์บาซาร์ราคา 80 บาท ช่องว่างตรงนั้นคือคำตอบ
ของส่วนใหญ่ไม่มีการประกาศราคาขั้นต่ำไว้ ดังนั้นอย่าเชื่อใครที่บอกว่าผ้าไหมแท้ "เป็นไปไม่ได้" ที่จะถูกกว่าตัวเลขหนึ่ง สิ่งที่มีอยู่จริงคือการเทียบราคาข้างบนนี้
คำว่า "Made in Thailand" บนฉลาก ไม่ได้แปลว่าอะไรเลย
มีมาตรฐานจริงชื่อ Made in Thailand หรือ MiT ออกโดยสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย เงื่อนไขคือโรงงานต้องจดทะเบียนในไทย และใช้วัตถุดิบไทยอย่างน้อย 40 เปอร์เซ็นต์ และมาตรฐานนี้มีไว้เพื่อให้หน่วยงานราชการจัดซื้อสินค้าในประเทศได้ตามเป้าเป็นหลัก
MiT จึงบอกว่าของชิ้นนั้นผลิตในโรงงานไทย แต่ไม่ได้บอกว่ามีมือคนทำ และอย่างที่การยึดของกลางเดือนกรกฎาคมแสดงให้เห็น ตัวอักษรที่พิมพ์บนฉลากไม่มีความหมายเลยถ้าไม่มีการรับรองอยู่ข้างหลัง
ดาว OTOP วัดคนละเรื่องกัน
OTOP หรือ หนึ่งตำบล หนึ่งผลิตภัณฑ์ เป็นโครงการของรัฐที่เริ่มมาตั้งแต่ราวปี 2544 หนึ่งสินค้าเด่นต่อหนึ่งตำบล ครอบคลุมราว 7,255 ตำบล และให้ดาวตั้งแต่หนึ่งถึงห้า
ดาวเหล่านั้นวัดคุณภาพ ความพร้อมออกสู่ตลาด และความน่าสนใจ ไม่ใช่การรับรองว่าทำด้วยมือ สินค้า OTOP ระดับห้าดาวใช้เครื่องจักรช่วยได้ มันยังเป็นทางลัดที่ดีในการหาของเด่นประจำถิ่น แต่ไม่ใช่หลักฐานว่างานนั้นทำมือ
ตรารับรองเดียวที่บอกอะไรได้จริง คือตรานกยูงพระราชทาน
ถ้าคุณกำลังซื้อผ้าไหม นี่คือตราที่ต้องมองหา จดทะเบียนเมื่อปี 2547 ปัจจุบันอยู่กับกรมหม่อนไหม ได้รับการรับรองใน 35 ประเทศ และแบ่งระดับตามสี
- นกยูงสีทอง Royal Thai Silk ระดับพรีเมียม ทอมือทั้งหมด
- นกยูงสีเงิน Classic Thai Silk วิธีดั้งเดิมผสมการทอด้วยเครื่องบางส่วน
- นกยูงสีน้ำเงิน Thai Silk ใช้เทคนิคสมัยใหม่ที่ปรับมา
- นกยูงสีเขียว Thai Silk Blend ไหมผสมเส้นใยอื่น กระบวนการสมัยใหม่
ส่วนวิธีทดสอบแบบชาวบ้าน ต้องระวัง บางแหล่งบอกว่าไหมแท้เผาแล้วเป็นขี้เถ้าละเอียดและมีกลิ่นเหมือนผมไหม้
อีกแหล่งบอกตรง ๆ ว่าการทดสอบด้วยการเผาและการรูดผ่านแหวนนั้นใช้ไม่ได้ และร้านไหมที่จริงจังจะไม่เสนอให้คุณทดสอบแบบนั้น เราจะไม่เลือกข้างในเรื่องที่ยังเถียงกันอยู่ ให้มองหานกยูงและดูสีของมันแทน และให้ถือว่า "ผ้าไหมไทย" ที่ราคาถูกมาก ๆ มีโอกาสสูงที่จะเป็นใยสังเคราะห์
สี่คำถามที่คนขายต่อตอบไม่ได้
- ใครเป็นคนทำ ทำที่หมู่บ้านไหน ชุมชนไหน คนขายที่เชื่อมกับผู้ผลิตจะบอกชื่อโรงงานเล็ก ๆ ชื่อหมู่บ้าน บางทีบอกชื่อคนได้เลย คนขายต่อจะไปได้ไกลสุดแค่ชื่อแบรนด์
- ชิ้นนี้ใช้เวลาทำนานแค่ไหน
- ขอดูอีกชิ้นที่คนเดียวกันทำได้ไหม แล้วมันจะต่างกันไหม งานมือย่อมไม่เหมือนกันเป๊ะ ของที่เหมือนกันทุกชิ้นในจำนวนมากคือสัญญาณ
- วัตถุดิบมาจากไหน งานคราฟต์ไทยผูกกับพื้นที่ เงินอยู่ที่วัวลาย ร่มกระดาษสาอยู่แถวบ่อสร้าง ผ้าไหมอยู่สุรินทร์ งานแกะไม้อยู่บ้านถวาย คนขายที่บอกไม่ได้ว่าของตัวเองมาจากไหนบนแผนที่ กำลังขายของคนอื่น
กรุงเทพ
Macrame by Nicha & โครงการเพื่อสังคม Akha Ma-De
นี่คือเรา และนี่คือที่ที่หาชิ้นงานของเราได้ในกรุงเทพ โดยไม่ต้องสั่งล่วงหน้า
- Sarapad Thai ที่ Parade Mall ใน One Bangkok
- ICONCRAFT ที่ ICONSIAM ชั้น 4 และชั้น 5
- The Gallery Shop ที่อาคาร The Empire สาทร
เวิร์กชอปของเราอยู่ที่เชียงราย และเราอยู่กรุงเทพด้วย คุณจึงสั่งตรงกับเราได้เช่นกัน
เราออกแบบและผลิตของฝากผ้าฝ้ายทำมือ ที่สร้างขึ้นรอบสัญลักษณ์ไทย ไม่ใช่แค่พิมพ์ลายไทยลงไป และคนที่ซื้อของเราเป็นจำนวนมากคือโรงแรมและบริษัททัวร์ที่อยากส่งของที่เป็นไทยจริง ๆ ให้ถึงมือแขก
Aman Nai Lert, Park Hyatt Bangkok, 137 Pillars Suites Bangkok และ The Athenee ใช้ชิ้นงานของเราสำหรับแขกของโรงแรม ส่วน Asia Concierge, Khiri Travel, Chab Events และ Destination Asia ใช้สำหรับกรุ๊ปและงานอีเวนต์ที่พวกเขาจัด
โคมระย้าช้างไทยของเรา ในสีธงชาติไทย ติดตั้งอยู่ที่เซ็นทรัล รามอินทรา
- พวงกุญแจหรือแม่เหล็กติดตู้เย็นรูปช้าง 390 บาท หรือ 450 บาทแบบใส่กล่อง
- พวงกุญแจพวงมาลัยผ้าฝ้าย 350 บาท
- มงคลมวยไทย 350 บาท
- ปลาตะเพียน 390 บาท เต่า 350 บาท
- ที่รองแก้วคู่ละ 490 บาท ห่วงผ้าเช็ดปากคู่ละ 490 ถึง 550 บาท
- และมาลัยกลิ่นรัก 499 บาท พร้อมกล่องไม้
ทุกชิ้นถักด้วยมือโดยผู้หญิงชาวอาข่าที่หมู่บ้านอาซา ตำบลแม่ยาว จังหวัดเชียงราย ผ่านโครงการ Akha Ma-De ของเรา ที่ดำเนินมาตั้งแต่ปี 2021
นิชาเองเป็นนักออกแบบชาวอาข่าจากเชียงราย เราเป็นสมาชิก SACIT และได้รับรางวัล UN Women WEPs Award ชนะเลิศประเภท SME ปี 2024, EXO Foundation Gold Prize ปี 2025 และได้รับเลือกเป็นนักออกแบบในงาน UNESCO Creative Cities Showcase ที่ ICONSIAM ปี 2025
ในแคตตาล็อกของเรา ระบุชื่อผู้หญิงที่ทำแต่ละชิ้นไว้ เราคิดว่านั่นคือคำตอบเดียวของคำถาม "ใครทำ" ที่มีความหมายจริง ๆ
เกิดอะไรขึ้นกับ ThaiCraft และควรไปที่ไหนแทน
ถ้าคุณเคยค้นหางานหัตถกรรมแฟร์เทรดในกรุงเทพ คุณเกือบแน่นอนว่าถูกส่งไปที่ ThaiCraft ก่อตั้งเมื่อปี 2535 พวกเขาจัดงานแฟร์ทุกเดือนในวันเสาร์ที่อาคาร Jasmine City สุขุมวิท ซอย 23 โดยมีกลุ่มผู้ผลิตจากหมู่บ้านมาขายตรงถึงห้าสิบกลุ่ม เป็นคำตอบที่ดีที่สุดของคำถามนี้อยู่นานจริง ๆ
เช็กก่อนไป เพราะเราเช็กไม่ได้ เว็บไซต์ของเขาเปิดไม่ขึ้นสำหรับเราหลายครั้ง และหน้าเว็บของงานแฟร์ถูกเก็บบันทึกครั้งสุดท้ายเท่าที่เราหาเจอคือเมื่อมีนาคม 2564 ส่วนร้านหน้าร้านของเขา Heritage Craft and Cafe ปิดไปแล้ว เราไม่พบรายงานว่ามีการจัดงานแฟร์หลังปี 2566
แต่นั่นไม่ได้แปลว่าเขาหายไป เพจเฟซบุ๊กและอินสตาแกรมของเขายังอยู่ทั้งคู่ และองค์กรอาจยังจัดงานแฟร์อยู่ เพียงแต่ไม่มีใครเขียนถึงเป็นภาษาอังกฤษ เราจะไม่ประกาศจากข้างนอกว่าใครปิดตัวไปแล้ว เพียงเพราะเว็บไซต์เปิดไม่ขึ้น
สิ่งที่เราพูดได้คือ ทุกคู่มือที่ส่งคุณไป Jasmine City เช้าวันเสาร์ กำลังเล่าข้อมูลจากก่อนโควิด และไม่มีใครไปเช็ก ทักเฟซบุ๊กหรืออินสตาแกรมของ ThaiCraft ให้เขายืนยันวันก่อนข้ามเมืองไป ส่วนที่เหลือด้านล่างนี้เปิดอยู่ไม่ว่าจะยังไง
Lofty Bamboo
งานหัตถกรรมชาวเขา บริหารโดยคนญี่ปุ่น และเป็นสมาชิก WFTO Asia ตั้งแต่ปี 2554 Terminal 21 อโศก ยูนิต 1004 ชั้น 1 เปิด 10:00 ถึง 22:00 BTS อโศกและ MRT สุขุมวิทเชื่อมเข้าอาคารโดยตรง จึงเป็นตัวเลือกของแท้ที่ไปง่ายที่สุดในเมือง
รายการเก่า ๆ บางแห่งพูดถึงสาขาถนนข้าวสาร เรายืนยันไม่ได้ว่ายังอยู่ไหม ให้ไปที่ Terminal 21 เป็นหลัก
นารายณ์ภัณฑ์
ผู้จัดจำหน่ายงานหัตถกรรมที่เชื่อมกับภาครัฐ ก่อตั้งเมื่อ ปี 2480 คัดงานจากช่างฝีมือในหมู่บ้านทั่วประเทศ ทั้งผ้าไหม ผ้าฝ้าย เครื่องเงิน ทองเหลือง เครื่องปั้นดินเผา เบญจรงค์ เปลือกหอยมุก งานแกะไม้ เครื่องจักสาน และดีบุก
หน้าร้านอยู่ที่ President Tower Arcade เลขที่ 973 ชั้นล่าง ถนนเพลินจิต ลุมพินี ปทุมวัน เปิดทุกวัน 10:00 ถึง 20:00 เดินจาก BTS ชิดลมหรือเพลินจิตได้ และยังมีที่ Eight Thonglor, Turtle Village ภูเก็ต สนามบินกระบี่ และสนามบินเชียงใหม่ ถ้าคุณจำได้ว่าเคยอยู่ตรงข้ามเซ็นทรัลเวิลด์บนถนนราชดำริ อาคารนั้นถูกรื้อไปแล้วและพวกเขาย้ายที่
ICONCRAFT
แพลตฟอร์มงานคราฟต์ไทยที่ Siam Piwat คัดสรร มีช่างฝีมืออิสระและธุรกิจรายเล็กกว่า 800 ราย ICONSIAM ชั้น 4 และ 5 พื้นที่ราว 2,500 ตารางเมตร และอีกส่วนที่ Siam Discovery ชั้น 3
ต้องเข้าใจให้ตรงกันว่านี่คืออะไร นี่คือการคัดสรรงานคราฟต์เชิงดีไซน์ในห้างสรรพสินค้า ทำได้สวยและตั้งราคาตามนั้น ไม่ใช่ร้านสหกรณ์หมู่บ้าน และเขาก็ไม่ได้อ้างแบบนั้น ชิ้นงานของเราวางขายที่นี่ด้วย
ตลาดนัดจตุจักร
งานหัตถกรรมกระจุกตัวอยู่ที่ โซน 9, 10, 11 และ 27 เครื่องปั้นดินเผาและผ้าไหมอยู่โซน 25 ของเก่าและของแต่งบ้านอยู่โซน 26 งานแกะไม้สักคาบเกี่ยวโซน 25 ถึง 26 ราคาตั้งแต่ 30 บาทถึงกว่า 5,000 บาท และต่อรองได้ตามปกติ
ขอเตือนอย่างตรงไปตรงมาหนึ่งข้อ ไม่มีแหล่งข้อมูลไหนที่เราหาเจอ รวมถึงเว็บของตลาดเอง ที่ระบุว่าแผงไหนขายของที่ผลิตในไทยและแผงไหนขายของนำเข้า ใครที่บอกคุณว่า "โซน 9 ถึง 11 เป็นของแท้ทั้งหมด" คือแต่งขึ้นเอง โซนเหล่านี้คือที่ที่งานคราฟต์กระจุกตัวอยู่ คุณยังต้องถามสี่คำถามข้างบนอยู่ดี หลักการคร่าว ๆ คือโซนรอบนอกมีผู้ขายอิสระมากกว่าและมีของที่ทำมาขายนักท่องเที่ยวน้อยกว่าโซนกลาง
Jim Thompson
บ้านผ้าไหม และเป็นระดับบนสุดของตลาดนี้ ร้านที่พิพิธภัณฑ์บ้านจิม ทอมป์สัน ขายผ้าพันคอ เนคไท กระเป๋า ของแต่งบ้าน และผ้าเป็นหลา มีสาขาเพิ่มที่สยามพารากอนและ ICONSIAM รวมถึงแฟกทอรีเอาท์เล็ต ที่รองแก้วเริ่มราว 650 บาท และเดรสผ้าไหมไปถึง 13,500 บาท ส่งต่างประเทศได้
เชียงใหม่
Thai Tribal Crafts Fair Trade
รายการที่แข็งที่สุดในคู่มือนี้ และเป็นเจ้าที่ราคาถูกกว่าเรา ก่อตั้งปี 2516 เป็นองค์กรไม่แสวงหากำไร และเป็น สมาชิก WFTO รายแรกในประเทศไทย ตั้งแต่ปี 2545 ออร์นาเมนต์คริสต์มาสอยู่ที่ 75 ถึง 110 บาท และปลอกหมอนอาข่าอยู่ที่ 520 บาท
เว็บปัจจุบันของเขาระบุ 208 ถนนบำรุงราษฎร์ วัดเกต เชียงใหม่ โทร 053-241-043 จันทร์ถึงเสาร์ 09:00 ถึง 17:00 ปิดวันอาทิตย์และวันหยุดนักขัตฤกษ์ ส่วนหน้าเก่าของเขายังระบุที่อยู่ถนนมูลเมือง ซึ่งเราเชื่อว่าเป็นสาขาเดิม โทรถามก่อนข้ามเมืองไป
ส่งในประเทศผ่านร้านออนไลน์ของเขา ส่วนการส่งต่างประเทศต้องติดต่อสอบถามเป็นราย ๆ ไม่ได้กดสั่งได้เลยที่หน้าเช็คเอาท์
บ้านถวาย อำเภอหางดง
หมู่บ้านแกะสลักไม้ที่มีชื่อที่สุดของไทย เฟอร์นิเจอร์ไม้สักสั่งทำ งานแกะสลัก งานปิดทอง กล่องและกรอบรูปเขียนสี รวมถึงเครื่องเงิน เครื่องเขิน ผ้าทอมือ งานจักสาน และเครื่องปั้นดินเผา กระจายอยู่ในศูนย์หัตถกรรมบ้านถวายและศูนย์สองฝั่งคลอง
ที่นี่ยังเป็นแหล่งใหญ่ของของเก่าและของเลียนแบบของเก่า ซึ่งเกี่ยวโดยตรงกับสิ่งที่คุณเอาออกนอกประเทศได้ตามกฎหมาย ดูหัวข้อการส่งออกด้านล่าง คนเยอะที่สุดวันเสาร์และอาทิตย์ และของแบบเดียวกันราคาต่างกันมากระหว่างร้าน เดินดูก่อนซื้อ
บ่อสร้าง และถนนสายหัตถกรรมสันกำแพง
ถนนหมายเลข 106 ระหว่างซูเปอร์ไฮเวย์กับสันกำแพง กลายเป็นถนนสายหัตถกรรมตั้งแต่ยุค 1980 ทั้งร่ม เครื่องเขิน ผ้าไหม เครื่องประดับ งานแกะไม้ เซรามิกเซลาดอน เครื่องเงิน และเครื่องหนัง ที่ บ่อสร้าง คุณดูการประกอบและเขียนลายร่มกระดาษสาและร่มผ้าฝ้ายได้ และเขียนร่มของตัวเองได้ในราคาราว 1,100 บาท กระดาษสาแผ่นละ 35 ถึง 50 บาท
บางแห่งเป็นเวิร์กชอปของครอบครัวจริง ๆ บางแห่งดำเนินการแบบโรงงานที่มีมุมให้นักท่องเที่ยวยืนดู ทั้งสองแบบมีจริง และไม่มีแบบไหนเป็นการหลอกลวง ความเสี่ยงบนถนนสายนั้นไม่ใช่ร่ม แต่คือร้านอัญมณีและเครื่องประดับ ดูหัวข้อสุดท้าย
ถนนคนเดิน
วันอาทิตย์ที่ ถนนราชดำเนิน ในเมืองเก่า เริ่มจากประตูท่าแพ ราว 16:00 ถึง 23:00 ยาวกว่าหนึ่งกิโลเมตร วันเสาร์ที่ ถนนวัวลาย ราว 17:00 ถึง 23:00 ในย่านช่างเงินเก่าแก่
ถ้ามีคืนเดียวสำหรับงานคราฟต์ เลือกวันเสาร์ที่วัวลาย เล็กกว่า นักท่องเที่ยวน้อยกว่า และเป็นงานช่างมากกว่าอย่างเห็นได้ชัด ทั้งผ้าฝ้ายพิมพ์บล็อกมือ เทียนขี้ผึ้ง กระดาษทำมือ เครื่องเงินและเครื่องประดับหินกึ่งมีค่า และภาพสีน้ำ
WEAVE Fair Trade
11/2 ถนนศิริมังคลาจารย์ ซอย 3 ตำบลสุเทพ ร่วมกับ MADE51 และ UNHCR ควรใส่ไว้พร้อมคำอธิบายมากกว่าจะใส่เฉย ๆ ช่างฝีมือที่นี่คือผู้หญิงผู้ลี้ภัยชาวพม่า ส่วนใหญ่เป็นชาวกะเหรี่ยง งานทำในประเทศไทย ทำด้วยมือ โดยคนที่อาศัยอยู่ในไทย จะเรียกว่างานหัตถกรรมไทยหรือไม่ เป็นการตัดสินของคุณ และเราอยากบอกคุณมากกว่าปล่อยให้ไปรู้ทีหลัง เรายืนยันเวลาเปิดปิดของเขาไม่ได้
เชียงราย
เชียงรายได้พื้นที่ในสื่อน้อยกว่าเชียงใหม่มาก ซึ่งแปลก เพราะที่นี่คือที่ที่งานหัตถกรรมชาวเขาจำนวนมากถูกทำขึ้นจริง ๆ และเป็นที่ตั้งเวิร์กชอปของเราด้วย ห่างจากตัวเมืองสามสิบนาที
Macrame by Nicha & โครงการเพื่อสังคม Akha Ma-De
เวิร์กชอปของเราอยู่ที่หมู่บ้านอาซา ตำบลแม่ยาว ห่างจากตัวเมืองเชียงรายสามสิบนาที ทุกอย่างที่เราขายถักขึ้นที่นั่นด้วยผ้าฝ้ายโดยผู้หญิงชาวอาข่า และแคตตาล็อกระบุชื่อคนที่ทำแต่ละชิ้น
คุณซื้อชิ้นงานของเราในจังหวัดได้เลยโดยไม่ต้องนัดหมาย ที่สองแห่งที่คุณน่าจะแวะอยู่แล้ว
- ร้านของที่ระลึกที่วัดร่องขุ่น
- ร้านของที่ระลึกที่พิพิธภัณฑ์ศิลปะร่วมสมัยเมืองเชียงราย
เราไม่มีโชว์รูมของตัวเอง ผู้หญิงที่ทำงานกับเราทำงานจากบ้าน รอบ ๆ ลูกและชีวิตประจำวันของเขาเอง ซึ่งเป็นหัวใจของโครงการนี้
พิพิธภัณฑ์ชาวเขาและศูนย์การเรียนรู้
จุดเริ่มต้นที่ดีที่สุดในจังหวัดสำหรับคนที่อยากได้ราคาตายตัว ชั้น 3 อาคาร PDA 620/1 ถนนธนาลัย ดำเนินการโดยสมาคมพัฒนาประชากรและชุมชน ค่าเข้าชม 50 บาท ร้านขายงานปักของช่างชาว ลีซู เย้า อาข่า และม้ง ทั้งกระเป๋าสตางค์ กระเป๋า ผ้าคลุมเตียง ที่รองจาน เลกกิ้ง และปลอกหมอน
แหล่งข้อมูลระบุเวลาไม่ตรงกัน บ้างว่า 08:00 ถึง 18:00 วันธรรมดา บ้างว่า 08:30 ถึง 17:00 ให้เผื่อไว้ราวเก้าโมงถึงห้าโมงและเช็กก่อนเดินทาง ราคาตายตัวและบอกที่มาได้ชัดกว่าตลาด
ดอยตุง
กิจการเพื่อสังคมที่เกิดจากโครงการพัฒนาดอยตุง ซึ่งเปลี่ยนพื้นที่ปลูกฝิ่นมาเป็นกาแฟ แมคคาเดเมีย ผ้าทอ เซรามิก และงานหัตถกรรม ร้าน DoiTung Lifestyle อยู่ตรงข้ามทางเข้าสวนแม่ฟ้าหลวง ขายกระเป๋าทอและเสื้อผ้า
ร้านออนไลน์ของเขาลงกระเป๋าพับได้ที่ 390 บาท กระเป๋าสะพายข้าง 790 บาท เซตแก้ว 550 ถึง 650 บาท และผ้าพันคอเริ่ม 1,690 บาท รายชื่อสาขาเปลี่ยนบ่อย เช็ก doitung.com ก่อนวางแผนไปสาขาใดสาขาหนึ่ง
ไร่แม่ฟ้าหลวง อุทยานศิลปะวัฒนธรรม
313 หมู่ 7 บ้านป่างิ้ว ห่างจากตัวเมืองไปทางตะวันตกราวสี่กิโลเมตร อังคารถึงอาทิตย์ 08:00 ถึง 16:30 ปิดวันจันทร์ ค่าเข้าชาวต่างชาติ 200 บาท คนไทย 100 บาท เป็นคอลเลกชันศิลปะพื้นบ้านล้านนาและงานไม้สักที่ใหญ่ที่สุดในภูมิภาค มีร้านของที่ระลึกและงานคราฟต์ตามฤดูกาล
ไนท์บาซาร์เชียงราย และถนนคนเดิน
ไนท์บาซาร์ อยู่ติดสถานีขนส่งแห่งที่ 1 ถนนพหลโยธิน ราว 17:00 ถึง 22:30 เข้าฟรี ของคราฟต์แท้กับของที่รับมาขายต่ออยู่ปะปนกัน ที่นี่จึงเป็นที่ที่สี่คำถามข้างต้นได้ใช้จริง ลายแบบชาวเขาอย่างเดียวไม่ได้พิสูจน์ว่ามาจากชุมชน
ถนนคนเดินวันเสาร์ที่ถนนธนาลัย ราว 16:00 ถึง 22:00 แบ่งเป็นสามโซน และโซนแรกคืองานทำมือของชุมชนชาติพันธุ์ในพื้นที่ โซนแรกนั่นแหละคือเหตุผลที่ควรไป ส่วนวันอาทิตย์ที่ถนนสันโค้งน้อยเน้นอาหารมากกว่า
ซื้อออนไลน์ และใครคือคนทำจริง
"งานหัตถกรรมไทย" ที่คุณเจอออนไลน์ ส่วนใหญ่ขายโดยคนที่ไม่ได้ทำมันขึ้นมา นั่นไม่ใช่ปัญหาเสมอไป แต่คุณควรรู้ว่ากำลังคุยกับใคร
Etsy ปนกัน คนทำจริงอยู่ปะปนกับคนขายต่อและดรอปชิป Etsy เก็บค่าลงประกาศ ค่าธรรมเนียมการขาย 6.5 เปอร์เซ็นต์จากยอดรวมรวมค่าส่ง ค่าธรรมเนียมการชำระเงินอีกต่างหาก และค่าโฆษณานอกแพลตฟอร์มสูงถึง 15 เปอร์เซ็นต์สำหรับผู้ขายรายเล็ก ทั้งหมดนั้นหักจากกำไรของคนทำ ไม่ใช่ของแพลตฟอร์ม
NOVICA และ UNICEF Market ใช้สินค้าชุดเดียวกันและเชื่อมกับผู้ผลิตจริง ช่างฝีมือตั้งราคาเอง และไม่มีสัญญาผูกขาด ส่วนแบ่งระหว่างช่างฝีมือ แพลตฟอร์ม และค่าดำเนินการไม่ได้เปิดเผยต่อสาธารณะ เราจึงจะไม่ยกตัวเลขเปอร์เซ็นต์มาบอกคุณ
ThailandBazar น่าดูให้ละเอียด เพราะสะท้อนปัญหาทั้งหมด เป็นธุรกิจจริง เปิดมาตั้งแต่ปี 2551 ส่งทั่วโลก และไม่มีอะไรทุจริต แต่ เว็บของเขาเองเขียนว่าเป็นตัวแทนจัดหาสินค้าจากไทยและซัพพลายเออร์ดรอปชิป และหมวดงานหัตถกรรมของเขาเปิดมาด้วยกระเป๋า NaRaYa ราคา 430 ถึง 680 บาท NaRaYa เป็นแบรนด์แฟชั่นไทยรายใหญ่ ไม่ใช่เวิร์กชอปงานหัตถกรรม ไม่มีใครโกหกคุณ มันแค่ไม่ใช่งานคราฟต์
อีกทางคือซื้อตรงกับคนทำที่ส่งของเอง Thai Tribal Crafts ส่งในประเทศผ่านออนไลน์ ส่งต่างประเทศต้องติดต่อ ดอยตุง และ Jim Thompson ขายออนไลน์ทั้งคู่ ส่วนเราส่งต่างประเทศผ่านไปรษณีย์ไทย
สิ่งที่คุณเอาออกนอกประเทศไม่ได้
หัวข้อนี้มีอยู่เพราะคู่มือส่วนใหญ่ข้ามไป และบทลงโทษมีจริง
พระพุทธรูป
การส่งออกอยู่ภายใต้ พระราชบัญญัติโบราณสถาน โบราณวัตถุ ศิลปวัตถุ และพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พ.ศ. 2504 แก้ไขเพิ่มเติม พ.ศ. 2535 ใบอนุญาตออกโดย กรมศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรม ใช้แบบฟอร์ม ศก.6
สิ่งที่ไม่มีข้อโต้แย้ง ต้องขอใบอนุญาตแยกต่อพระหนึ่งองค์ ไม่เกินห้าองค์ต่อคน และองค์พระต้องสมบูรณ์ ชิ้นส่วน เช่น เศียร มือ หรือเท้า ห้ามส่งออกโดยเด็ดขาด ต้องมีหลักฐานการเป็นเจ้าของ ใบเสร็จ ใบอนุโมทนา หรือหนังสือรับรองจากเจ้าอาวาสที่ได้รับพระมา องค์พระต้องผ่านการตรวจสอบด้วยตาจริง และใช้เวลาราวสามถึงห้าวัน พระที่เป็นโบราณวัตถุจริงหรือมีความสำคัญทางประวัติศาสตร์ ห้ามออกนอกประเทศไม่ว่ากรณีใด บทลงโทษมีทั้งยึดของ ปรับ และอาจถึงจำคุก
จุดที่แหล่งข้อมูลขัดกัน บางแหล่งบอกว่าต้องขอใบอนุญาตสำหรับพระทุกองค์โดยไม่มีข้อยกเว้น อีกหลายแหล่งบอกว่ามีข้อยกเว้นสำหรับองค์ที่ขนาดไม่เกิน 12 เซนติเมตร เรายืนยันกฎ 12 เซนติเมตรจากแหล่งข้อมูลของหน่วยงานรัฐไทยไม่ได้ และเราอยากบอกคุณตรง ๆ มากกว่าจะเล่าต่อเหมือนบทความอื่น ให้ถือว่าต้องขอใบอนุญาต แล้วไปถามให้ชัด
ยื่นได้ที่สำนักพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ กรุงเทพ โทร 0 2281 5033 หรือสำนักโบราณคดีและพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ 81/1 ถนนศรีอยุธยา เทเวศร์ ดุสิต โทร 0 2628 5032
ส่วนพระเครื่อง เราไม่พบจุดยืนอย่างเป็นทางการที่ชัดเจนเลย
ไม้
ไม้พะยูง อยู่ในบัญชี 2 ของอนุสัญญาไซเตสตั้งแต่ปี 2556 และไทยห้ามนำเข้าและส่งออกมาตั้งแต่ปี 2551 การเปลี่ยนแปลงของไซเตสในปี 2559 ปิดช่องโหว่ที่เคยเปิดให้ค้าสินค้ากึ่งสำเร็จรูปได้ ทำให้ทุกส่วนและอนุพันธ์ ยกเว้นเมล็ดและต้นกล้า อยู่ภายใต้การควบคุมทั้งหมด
ในทางปฏิบัติ งานแกะไม้สักจากบ้านถวายโดยทั่วไปไม่มีปัญหา ของที่ขายให้คุณโดยบอกว่าเป็นไม้พะยูงคือปัญหา และของที่ขายให้คุณโดยบอกว่าเป็นของเก่าแท้คือปัญหาที่ใหญ่กว่า เพราะโบราณวัตถุอยู่ภายใต้ พ.ร.บ. ปี 2504 ฉบับเดียวกับพระพุทธรูป
สองกลโกงที่ควรรู้ไว้
กลโกงอัญมณี สถานทูตสหรัฐอเมริกาประจำกรุงเทพบันทึกไว้ มีคนเข้ามาบอกคุณแถววัดพระแก้วหรือถนนข้าวสารว่าสถานที่ปิดวันนี้ แล้วคนขับตุ๊กตุ๊กเสนอทัวร์ราคาถูกที่บังเอิญแวะงานขายอัญมณี "ที่รัฐบาลสนับสนุน วันเดียวเท่านั้น" คุณจะได้แก้วหรือพลอยสังเคราะห์ในราคาที่สูงเกินจริงมาก และเรียกร้องอะไรไม่ได้เลยเมื่อออกนอกประเทศไปแล้ว
ประโยคที่จบเรื่องนี้ได้ ทั้งรัฐบาลไทยและราชวงศ์ไทยไม่ได้เป็นเจ้าของ ไม่ได้ดำเนินการ และไม่ได้สนับสนุนร้านเครื่องประดับหรือร้านอัญมณีใด ๆ ทั้งสิ้น ไม่มีงานขายอัญมณีของรัฐบาล และไม่เคยมี
กลโกงร้านตัดสูท วิธีเดียวกัน จ่ายเงินล่วงหน้าค่าผ้าแคชเมียร์ แล้วได้โพลีเอสเตอร์ที่ใส่ไม่พอดีหลังจากคุณบินกลับไปแล้ว
กฎที่กันได้ทั้งสองอย่าง ปฏิเสธการนั่งตุ๊กตุ๊กทุกครั้งที่มีการแวะร้านอัญมณี ร้านตัดสูท หรือร้านของที่ระลึก ไม่ว่าค่าโดยสารจะถูกแค่ไหน ตำรวจท่องเที่ยวโทร 1155 ตลอด 24 ชั่วโมง
สรุปว่าควรไปที่ไหน
ถ้าคุณอยากได้ของสักชิ้นที่เป็นไทยชัดเจนและทำมือชัดเจน ทักมาขอแคตตาล็อกได้เลย ช้างผ้าฝ้าย พวงมาลัย มงคลมวยไทย ปลาตะเพียน และเต่า เริ่มต้น 350 บาท ทุกชิ้นถักโดยผู้หญิงชาวอาข่าที่เราเอ่ยชื่อได้ ในหมู่บ้านที่เราบอกได้ว่าที่ไหน โรงแรมและบริษัททัวร์สั่งของเราทีละหลายร้อยชิ้นด้วยเหตุผลนี้
หนึ่งบ่ายในกรุงเทพ Sarapad Thai ที่ Parade Mall ใน One Bangkok, ICONCRAFT ที่ ICONSIAM หรือ The Gallery Shop ที่ The Empire สาทร สำหรับชิ้นงานของเรา จากนั้น Lofty Bamboo ที่ Terminal 21 และนารายณ์ภัณฑ์ที่ President Tower ทั้งคู่อยู่ติด BTS
หนึ่งวันในเชียงใหม่ Thai Tribal Crafts ตอนเช้า บ้านถวายตอนบ่าย ถนนวัวลายเย็นวันเสาร์
หนึ่งวันในเชียงราย ร้านของที่ระลึกที่วัดร่องขุ่น เพราะยังไงคุณก็ไป จากนั้นพิพิธภัณฑ์ชาวเขาเพื่อดูราคาตายตัวเป็นฐาน ดอยตุงเพื่อฟังเรื่องราว และโซนแรกของถนนคนเดินวันเสาร์ที่ธนาลัย
ซื้อจากที่บ้าน ทักมาขอแคตตาล็อกได้ เราส่งต่างประเทศผ่านไปรษณีย์ไทย ส่วน Thai Tribal Crafts ดอยตุง และ Jim Thompson ก็ขายออนไลน์เช่นกัน
ไม่ว่าคุณจะซื้ออะไร ให้ถามว่าใครทำ คนขายที่ตอบได้คือคนที่คุ้มกับเงินของคุณ
คำถามที่พบบ่อย
ของฝากแบบไหนที่เป็นไทยแท้ที่สุด
ไม่มีคำตอบเดียว แต่หมวดที่เป็นของจริงแน่นอนที่สุดคือผ้าชาวเขาจากภาคเหนือ ผ้าไหมที่มีตรานกยูงพระราชทาน กระดาษสาและร่มจากแถวบ่อสร้าง งานแกะไม้สักจากบ้านถวาย และเครื่องเซลาดอนกับเบญจรงค์ สิ่งที่ทำให้ของเหล่านี้เป็นของแท้คือคุณสืบได้ว่าใครทำ
งานหัตถกรรมไทยควรราคาเท่าไหร่
ปลอกหมอนปักมืออาข่าอยู่ราว 520 บาท ผ้าพันคอทอของดอยตุงเริ่มราว 1,690 บาท พวงกุญแจผ้าฝ้ายของเราอยู่ที่ 350 ถึง 390 บาท ที่รองแก้วคู่ละ 490 บาท ส่วน Thai Tribal Crafts ขายออร์นาเมนต์ชิ้นเล็กที่ 75 ถึง 110 บาท ถ้าของหน้าตาเหมือนงานทำมือแต่ราคา 30 บาท มันไม่ใช่
OTOP รับประกันว่าทำด้วยมือไหม
ไม่ ดาว OTOP วัดคุณภาพและความพร้อมออกสู่ตลาด ไม่ได้วัดว่าทำด้วยมือ สินค้า OTOP ห้าดาวใช้เครื่องจักรช่วยได้ เป็นไกด์ที่ดีสำหรับของเด่นประจำถิ่น แต่ไม่ใช่การรับรองงานคราฟต์
คำว่า "Made in Thailand" บนฉลาก แปลว่าผลิตในไทยจริงไหม
จริงเฉพาะเมื่อเป็นตรารับรอง MiT ซึ่งกำหนดให้โรงงานจดทะเบียนในไทยและใช้วัตถุดิบไทยอย่างน้อย 40 เปอร์เซ็นต์ ตัวอักษรเปล่า ๆ ไม่มีความหมาย อย่างที่การยึดสินค้านำเข้าจากจีนที่ติดฉลากปลอมที่แหลมฉบังเมื่อกรกฎาคม 2569 แสดงให้เห็น
เอาพระพุทธรูปออกนอกประเทศได้ไหม
ได้เฉพาะเมื่อมีใบอนุญาตจากกรมศิลปากร หนึ่งใบต่อหนึ่งองค์ ไม่เกินห้าองค์ ต้องเป็นองค์สมบูรณ์เท่านั้น พร้อมหลักฐานการเป็นเจ้าของและการตรวจสอบด้วยตาจริง โบราณวัตถุห้ามส่งออกโดยเด็ดขาด ข้อยกเว้นสำหรับองค์ที่เล็กกว่า 12 เซนติเมตรมีคนพูดถึงกันมาก แต่เรายืนยันจากแหล่งข้อมูลของรัฐไทยไม่ได้
จตุจักรเหมาะกับงานหัตถกรรมไหม
โซน 9, 10, 11 และ 27 คือที่ที่งานคราฟต์กระจุกตัวอยู่ เครื่องปั้นดินเผาและผ้าไหมอยู่โซน 25 ของเก่าอยู่โซน 26 ไม่มีแหล่งข้อมูลไหนที่แยกของผลิตในไทยกับของนำเข้าเป็นแผงต่อแผง คุณจึงยังต้องถามคนขายว่าใครทำ
ซื้อของฝาก Macrame by Nicha ได้ที่ไหนบ้าง
ในกรุงเทพ ที่ Sarapad Thai ใน Parade Mall ที่ One Bangkok, ICONCRAFT ที่ ICONSIAM และ The Gallery Shop ที่อาคาร The Empire สาทร ในเชียงราย ที่ร้านของที่ระลึกวัดร่องขุ่น และร้านของที่ระลึกพิพิธภัณฑ์ศิลปะร่วมสมัยเมืองเชียงราย หรือทักมาขอแคตตาล็อกแล้วสั่งตรงกับเราก็ได้ เราส่งต่างประเทศผ่านไปรษณีย์ไทย
ซื้องานหัตถกรรมไทยออนไลน์แล้วให้ส่งได้ที่ไหน
Thai Tribal Crafts ส่งในประเทศผ่านออนไลน์ ส่งต่างประเทศต้องติดต่อ ดอยตุงและ Jim Thompson ขายออนไลน์ทั้งคู่ เราส่งต่างประเทศผ่านไปรษณีย์ไทย ส่วนบนมาร์เก็ตเพลส NOVICA และ UNICEF Market เชื่อมกับผู้ผลิตจริง Etsy ปนกัน และบางร้านที่ดูเหมือนขายงานหัตถกรรมคือตัวแทนจัดหาที่ขายของโรงงานต่อ
เชียงรายน่าไปสำหรับงานหัตถกรรมไหม
น่าไป และมีคนพูดถึงน้อยกว่าเชียงใหม่มาก ร้านของพิพิธภัณฑ์ชาวเขาบนถนนธนาลัยคือจุดเริ่มต้นที่ดีที่สุดสำหรับราคาตายตัว ดอยตุงมีเรื่องราวของโครงการพัฒนา และโซนแรกของถนนคนเดินวันเสาร์คืองานทำมือของชุมชนชาติพันธุ์ในพื้นที่ ของจำนวนมากที่ขายในเชียงใหม่ ถูกทำขึ้นที่เชียงราย